บทสรุปเวทีเสวนาวิพากษ์จีดีพี

ดร. สมเกียรติ ตั้งกิจวานิชย์

มีแสดงความเห็นต่อประเด็นดังกล่าวว่า จริงๆ แล้วจีดีพีไม่ได้ใช้ในการวัด ‘ความสุข’ ประชาชาติ แต่จีดีพีมีความสัมพันธ์เกี่ยวข้องกับความสุขอยู่บ้างในเรื่องของรายได้ กล่าวคือหากประเทศอยู่ในภาวะยากจน รายได้ที่เพิ่มขึ้นของผู้คนก็อาจจะเพิ่มความสุขได้ แต่ถ้าประเทศร่ำรวยขึ้น จำนวนรายได้ที่เพิ่มขึ้นก็คงไม่มีผลต่อความสุขของคนอีกต่อไป นี่เป็นแนวคิดแบบทฤษฎีพาราด็อกซ์ (ทฤษฎีปฏิทรรศน์) แม้จีดีพีไม่ได้วัดความสุขโดยตรง แต่ก็สัมพันธ์กับความสุขแบบมีเงื่อนไข มีข้อจำกัดในตัวมันเอง ซึ่งไม่ได้แปลว่าจีดีพีสูงขึ้นจะเป็นตัวชี้วัดว่าประชาชนมีความสุขเสมอไป

ผศ. ดร. ณรงค์ เพ็ชรประเสริฐ

กลับมีมุมมองต่อความสุขโดยการวัดไปอีกรูปแบบหนึ่ง โดยมองคำว่า ‘วัด’ ไปในแนวศาสนธรรมไม่ใช่ตัวดัชนี ดร. ณรงค์กล่าวว่า หากมองในแง่เศรษฐศาสตร์การเมือง จีดีพีไม่ได้สร้างขึ้นมาเพื่อวัดความสุข แต่ถูกสร้างขึ้นมาเพื่อวัดศักยภาพของผลผลิต หากตัวเลขจีดีพีสูง ย่อมแปลได้ว่ามีการผลิตในปริมาณมาก แต่การจะอนุมานว่าผลผลิตมากนำไปสู่ความสุขหรือไม่นั้น คือสิ่งที่จะต้องถามต่อไป และเมื่อในมุมของปรัชญา เราจะพบว่ามีนายสองคนคือ นายเจ็บปวด กับนายความพอใจหรือความสุข ซึ่งความสุขนี้นักเศรษฐศาสตร์รุ่นหลังตีความว่าเป็นภววิสัยสุข (Objective Happiness) ซึ่งเป็นความสุขที่เกิดจากสิ่งแวดล้อม และสิ่งอำนวยความสะดวก หากเรามองว่าภววิสัยสุขคือความสุข มันก็ต้องวัดด้วยจีดีพี แต่ความสุขของแต่ละคนไม่สามารถแบ่งออกเป็นหน่วยๆ หรือเอามารวมกันได้ เพราะความสุขเป็นเรื่องปัจเจก

รศ. สุริชัย หวันแก้ว

เองก็มีความเห็นต่อประเด็นนี้ในมุมที่ต่างออกไปจากวิทยากรอีกสองท่าน กล่าวคือ เป็นมุมมองความสุขทางสังคมโดยตั้งคำถามว่า “ถ้าไม่บริโภคจะมีความสุขไหม? ถ้าไม่ผลิตถือว่าก้าวหน้าไหม?” สองเดือนที่ผ่านมาประเทศที่เราอยู่ตกอยู่ในสภาวะอึดอัด ไม่สามารถทำอะไรได้ ไม่มีนักวิชาการผู้เชี่ยวชาญคนไหนตอบได้ว่าควรทำอย่างไร การวัด หรือวัดทางศาสนาก็ช่วยอะไรไม่ได้ แต่ละส่วนของสังคมมีแนวทางปฏิบัติของตนที่ต่างกันไป แนวคิดทางรัฐศาสตร์ รัฐต้องใช้อำนาจเพื่อไม่ให้รัฐล้มเหลว แต่ความพยายามเพื่อไม่ให้รัฐล้มเหลวบางครั้งก็สร้างความเสียหายต่อชีวิตผู้ คน ดัชนีชี้วัดควรเป็นเรื่องที่นำมาใช้จริงมากกว่านี้ ไม่ใช่นำมาเป็นเพียงเครื่องมือในการล้อเลียนกันทางการเมือง หลายๆ ส่วนเรียกร้องให้มีการวัด แต่ต้องการรู้เพื่อความสะใจเท่านั้น ไม่เคยมีสื่อไหนถามถึงความหมายของจีเอ็นเอชเลย

โมบายยูนิตจากเวทีที่ 1

จีดีพีเป็นมาตรวัดความสุขและมั่งคั่งของประชาชาติได้จริงหรือ?

ปัจจุบันได้มีความตระหนักมากขึ้นว่าตัวเลขจีดีพีที่ไม่ได้สะท้อน สภาวะการณ์ที่แท้จริงของความก้าวหน้าของสังคม หรือมิติที่จำเป็นต่อการดำรงอยู่ของชีวิตมิได้ผนวกรวมอยู่ในการเร่งการเติบ โตแบบจีดีพี ได้แก่ วัฒนธรรม สิ่งแวดล้อม และธรรมภิบาล หรือแม้แต่การเป็นเครื่องมือวัดสมถรรนะทางเศรษฐกิจ จีดีพี ก็ยังมีข้อบ่กพร่อง

     ถึงเวลามองหาทางเลือกใหม่ๆ ที่ระบบสังคมและเศรษฐกิจจะไม่ตั้งอยู่บนฐานของการเอาตัวเลข จีดีพี เป็นตัวตั้ง หากระบบเศรษฐกิจอย่างใหม่นี้ควรคำนึงถึงการอยู่ร่วมกันด้วยความเอื้อเฟื้อ แบ่งปัน ความยั่งยืนของระบบนิเวศ พยายามลดปัญหาช่องว่างระหว่างคนรวยกับคนจน หรือลดการใช้ทรัพยากรที่มากเกินของเมือง พร้อมทั้งส่งเสริมความเป็นอยู่ที่ดีโดยเสมอหน้ากัน

กำหนดการเสวนาและเวทีเวิลด์คาเฟ่ สนทนาก่อพลังปัญญา วิพากษ์จีดีพี: จีดีพีเป็นมาตรวัดความสุขและความมั่งคั่งของประชาชาติได้จริงหรือ? วันจันทร์ที่ 28 มิถุนายน 2553 เวลา 09.00 - 16.00 น. ณ ห้องสมาคมนิสิตเก่าคณะรัฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย
ช่วงเสวนาวิชาการ
09.00 - 09.30 น.	ลงทะเบียน
09.30 - 09.40 น.	กล่าวต้อนรับ โดยคุณวัลลภา แวน วิลเลี่ยนส์วาร์ด
09.40 - 11.40 น.	เวทีอภิปราย: “จีดีพีเป็นมาตรวัดความสุขและความมั่งคั่งของประชาชาติได้จริงหรือ?” วิทยากร: รศ. สุริชัย หวันแก้ว ผู้อำนวยการศูนย์ศึกษาสันติภาพและความขัดแย้ง จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ผศ.ดร ณรงค์ เพ็ชรประเสริฐ อาจารย์ประจำคณะเศรษฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และที่ปรึกษาสภาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติ ดร.สมเกียรติ ตั้งกิจวานิชย์ ผอ.ฝ่ายวิจัย สถาบันเพื่อการพัฒนา ประเทศไทย (ทีดีอาร์ไอ) ผศ. สุรัตน์ โหราชัยกุล คณะรัฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ดำเนินรายการ
11.40 - 12.00 น.	ร่วมแลกเปลี่ยนความคิดเห็น
12.00 - 13.00 น.	พักกลางวัน
ช่วงเวทีเวิลด์คาเฟ่ (World Café) สนทนาก่อพลังปัญญา Photo gallery
13.00 - 15.30 น.	ร่วมพูดคุยแลกเปลี่ยนและนำเสนอมุมมองต่อคำถามหลัก 2 ข้อคือ คุณเห็นว่าจีดีพีเป็นมาตรวัดความสุขและความมั่งคั่งของประชาชาติได้จริงหรือไม่? คุณคิดว่าการวัดความสุขและและการมีชีวิตที่ดีสามารถทำได้หรือไม่? อย่างไร? โดย คุณณัฐฬส วังวิญญู แนะนำกระบวนการและกติกามารยาทของวงสนทนา
15.30 - 16.00 น.	ร่วมสะท้อนความคิดเห็น
หมายเหตุ * เวิลด์ คาเฟ่ เป็นกระบวนการสนทนาที่สร้างทั้งแรงบันดาลใจและกระตุ้นให้เกิดการสนทนาแลกเปลี่ยน อย่างเปิดกว้าง และเป็นกันเอง ติดต่อสอบถาม: รชยา (08 - 1848 - 7511), วิมลพร (08 -1289 - 6035)

รศ. สุริชัย หวันแก้ว สำเร็จ การศึกษาระดับปริญญาโทและเป็น Phd Candidate สาขาสังคมศาสตร์จากมหาวิทยาลัยโตเกียวประเทศญี่ปุ่น เป็นนักวิจัยทางสังคมศาสตร์ โดยเฉพาะสังคมวิทยา และการมีส่วนร่วม เป็นผู้อำนวยการสถาบันวิจัยสังคม (CUSRI)ของจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย ปัจจุบันดำรงตำแหน่งอาจารย์ประจำภาควิชาสังคมวิทยาและมานุษยวิทยา คณะรัฐศาสตร์ จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย

ผศ.ดร.ณรงค์ เพ็ชรประเสริฐ สำเร็จ การศึกษาระดับปริญญาเอกสาขาเศรษฐศาสตร์การเมือง จาก La Probe University Australia ปัจจุบันเป็นอาจารย์ประจำคณะเศรษฐศาสตร์จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และสมาชิกสภาที่ปรึกษาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติิ

ดร.สมเกียรติ ตั้งกิจวานิชย์ สำเร็จการศึกษาระดับปริญญาเอก สาขาวิทยาการคอมพิวเตอร์จากสถาบันเทคโนโลยีแห่งโตเกียว ปัจจุบันเป็นนักวิชาการ ตำแหน่งผู้อำนวยการวิจัยด้านเศรษฐกิจยุคสารสนเทศ สถาบันวิจัยเพื่อการพัฒนาประเทศไทย (ทีดีอาร์ไอ)

ผศ.สุรัตน์ โหราชัยกุล สำเร็จ การศึกษาจาก London Guildhall University M.A. in Politics and Contemporary History ปัจจุบันดำรงตำแหน่งรองคณบดี คณะรัฐศาสตร์จุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย และยังเป็นนักรัฐศาสตร์ที่มีบทบาทเข้มข้นในการวิพากษ์วิจารณ์การทำงานของ รัฐบาล ที่ไม่ยึดมั่นและไม่เคารพในหลักนิติรัฐและธรรมรัฐ